พีชคณิตของเวกเตอร์ในระบบพิกัดฉาก (Algebraic Operations of Vectors) เป็นการดำเนินการทางคณิตศาสตร์ของเวกเตอร์ที่เขียนอยู่ในรูปเมทริกซ์หลัก (Column Vector) ทั้งในระบบ 2 มิติ และ 3 มิติ โดยอาศัยหลักการกระทำกันตามตำแหน่งของแกนพิกัด $X, Y$ และ $Z$ ที่ตรงกัน ช่วยให้การคำนวณหาเวกเตอร์ลัพธ์และการตรวจสอบสมบัติการขนานกันทำได้อย่างแม่นยำ
Algebraic Operations of Vectors in the rectangular coordinate system involve mathematical operations on vectors expressed as column matrices in 2D and 3D space. By operating component-wise along corresponding $X, Y,$ and $Z$ axes, we can accurately determine resultant vectors and verify parallelism.
➕ การบวกและการลบเวกเตอร์ ➕ Vector Addition and Subtraction
หลักการ: ให้รวมหรือหักลบสมาชิกตามตำแหน่งแกนเดียวกัน (แกน $X$ กระทำกับแกน $X$, แกน $Y$ กระทำกับแกน $Y$ และแกน $Z$ กระทำกับแกน $Z$) โดยเวกเตอร์ที่จะนำมาบวกหรือลบกันได้ต้องมีมิติเท่ากันเสมอ:
Principle: Add or subtract the corresponding components along the same axis ($X$ with $X$, $Y$ with $Y$, and $Z$ with $Z$). Vectors must have the same dimension to be added or subtracted:
จงหาผลบวกของเวกเตอร์ในระบบ 2 มิติ เมื่อกำหนดให้ $\vec{u} = \begin{bmatrix} 3 \\ -2 \end{bmatrix}$ และ $\vec{v} = \begin{bmatrix} -1 \\ 5 \end{bmatrix}$
Find the sum of the 2D vectors given $\vec{u} = \begin{bmatrix} 3 \\ -2 \end{bmatrix}$ and $\vec{v} = \begin{bmatrix} -1 \\ 5 \end{bmatrix}$.
จงหาผลบวกของเวกเตอร์ในระบบ 3 มิติ: $\begin{bmatrix} 2 \\ 4 \\ -3 \end{bmatrix} + \begin{bmatrix} 5 \\ -1 \\ 6 \end{bmatrix}$
Find the sum of the 3D vectors: $\begin{bmatrix} 2 \\ 4 \\ -3 \end{bmatrix} + \begin{bmatrix} 5 \\ -1 \\ 6 \end{bmatrix}$.
จงหาผลลบของเวกเตอร์: $\begin{bmatrix} 6 \\ -2 \\ 4 \end{bmatrix} - \begin{bmatrix} 2 \\ -5 \\ 7 \end{bmatrix}$
Evaluate the vector subtraction: $\begin{bmatrix} 6 \\ -2 \\ 4 \end{bmatrix} - \begin{bmatrix} 2 \\ -5 \\ 7 \end{bmatrix}$.
กำหนดให้ $\vec{a} = \begin{bmatrix} 1 \\ 0 \\ -2 \end{bmatrix}, \vec{b} = \begin{bmatrix} -3 \\ 4 \\ 1 \end{bmatrix}$ และ $\vec{c} = \begin{bmatrix} 2 \\ -1 \\ 5 \end{bmatrix}$ จงหา $\vec{a} - \vec{b} + \vec{c}$
Given $\vec{a} = \begin{bmatrix} 1 \\ 0 \\ -2 \end{bmatrix}, \vec{b} = \begin{bmatrix} -3 \\ 4 \\ 1 \end{bmatrix},$ and $\vec{c} = \begin{bmatrix} 2 \\ -1 \\ 5 \end{bmatrix}$, find $\vec{a} - \vec{b} + \vec{c}$.
จงหาผลลัพธ์ของเวกเตอร์ที่มีสมาชิกเป็นเศษส่วน: $\begin{bmatrix} \frac{1}{2} \\ -\frac{3}{4} \\ 1 \end{bmatrix} + \begin{bmatrix} \frac{3}{2} \\ \frac{1}{4} \\ -\frac{1}{3} \end{bmatrix}$
Evaluate the sum of vectors with fractional components: $\begin{bmatrix} \frac{1}{2} \\ -\frac{3}{4} \\ 1 \end{bmatrix} + \begin{bmatrix} \frac{3}{2} \\ \frac{1}{4} \\ -\frac{1}{3} \end{bmatrix}$.
จงหาเวกเตอร์ $\vec{X}$ ที่สอดคล้องกับสมการ $\vec{X} + \begin{bmatrix} -2 \\ 3 \\ 1 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 4 \\ -1 \\ 5 \end{bmatrix}$
Find the vector $\vec{X}$ that satisfies the equation $\vec{X} + \begin{bmatrix} -2 \\ 3 \\ 1 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 4 \\ -1 \\ 5 \end{bmatrix}$.
จงหาค่าของ $x, y$ และ $z$ เมื่อกำหนดให้ $\begin{bmatrix} x \\ 5 \\ -1 \end{bmatrix} - \begin{bmatrix} 3 \\ y \\ z \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} -2 \\ 8 \\ 4 \end{bmatrix}$
ยุบรวมฝั่งซ้ายแล้วเทียบสมาชิกตำแหน่งเดียวกัน:
Find the values of $x, y,$ and $z$ given $\begin{bmatrix} x \\ 5 \\ -1 \end{bmatrix} - \begin{bmatrix} 3 \\ y \\ z \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} -2 \\ 8 \\ 4 \end{bmatrix}$.
Combine the left side and equate corresponding components:
✖️ การคูณเวกเตอร์ด้วยสเกลาร์ ✖️ Scalar Multiplication
หลักการ: เมื่อนำจำนวนจริง (สเกลาร์) ${\color{#e65100}k}$ คูณกับเวกเตอร์ ให้นำสเกลาร์ ${\color{#e65100}k}$ คูณกระจายเข้าไปในทุกแกนพิกัดของเวกเตอร์นั้น:
- ถ้า ${\color{#e65100}k} > 0$: เวกเตอร์ผลลัพธ์จะมีทิศทางเดียวกับเวกเตอร์เดิม
- ถ้า ${\color{#e65100}k} < 0$: เวกเตอร์ผลลัพธ์จะมี ทิศทางตรงกันข้ามกับเวกเตอร์เดิม
- ถ้า ${\color{#e65100}k} = 0$: จะได้เวกเตอร์ศูนย์ ($\vec{0}$)
Principle: When multiplying a vector by a real number (scalar) ${\color{#e65100}k}$, distribute the scalar ${\color{#e65100}k}$ to every component of the vector:
- If ${\color{#e65100}k} > 0$: The resulting vector has the same direction as the original vector.
- If ${\color{#e65100}k} < 0$: The resulting vector has the opposite direction.
- If ${\color{#e65100}k} = 0$: The result is the zero vector ($\vec{0}$).
กำหนดให้ $\vec{u} = \begin{bmatrix} 2 \\ -3 \\ 5 \end{bmatrix}$ จงหาเวกเตอร์ $4\vec{u}$
Given $\vec{u} = \begin{bmatrix} 2 \\ -3 \\ 5 \end{bmatrix}$, find the vector $4\vec{u}$.
กำหนดให้ $\vec{v} = \begin{bmatrix} -4 \\ 0 \\ 7 \end{bmatrix}$ จงหาเวกเตอร์ $-3\vec{v}$
Given $\vec{v} = \begin{bmatrix} -4 \\ 0 \\ 7 \end{bmatrix}$, find the vector $-3\vec{v}$.
จงหาผลลัพธ์ของการคูณด้วยสเกลาร์เศษส่วน: $\displaystyle -\frac{2}{3}\begin{bmatrix} 6 \\ -9 \\ 15 \end{bmatrix}$
Evaluate the fractional scalar multiplication: $\displaystyle -\frac{2}{3}\begin{bmatrix} 6 \\ -9 \\ 15 \end{bmatrix}$.
กำหนดให้ $\vec{u} = \begin{bmatrix} 3 \\ -1 \end{bmatrix}$ และ $\vec{v} = \begin{bmatrix} -2 \\ 4 \end{bmatrix}$ จงหา $2\vec{u} + 3\vec{v}$
Given $\vec{u} = \begin{bmatrix} 3 \\ -1 \end{bmatrix}$ and $\vec{v} = \begin{bmatrix} -2 \\ 4 \end{bmatrix}$, find $2\vec{u} + 3\vec{v}$.
กำหนดให้ $\vec{a} = \begin{bmatrix} 1 \\ -2 \\ 3 \end{bmatrix}$ และ $\vec{b} = \begin{bmatrix} 2 \\ 1 \\ -1 \end{bmatrix}$ จงหา $3\vec{a} - 2\vec{b}$
Given $\vec{a} = \begin{bmatrix} 1 \\ -2 \\ 3 \end{bmatrix}$ and $\vec{b} = \begin{bmatrix} 2 \\ 1 \\ -1 \end{bmatrix}$, evaluate $3\vec{a} - 2\vec{b}$.
จงแก้สมการหาเวกเตอร์ $\vec{X}$ เมื่อกำหนดให้ $2\vec{X} - \begin{bmatrix} 4 \\ -2 \\ 6 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 0 \\ 8 \\ -2 \end{bmatrix}$
Solve for vector $\vec{X}$ given $2\vec{X} - \begin{bmatrix} 4 \\ -2 \\ 6 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 0 \\ 8 \\ -2 \end{bmatrix}$.
จงหาค่าสเกลาร์ $k$ และ $m$ ที่ทำให้ $k\begin{bmatrix} 2 \\ -1 \end{bmatrix} + m\begin{bmatrix} 1 \\ 3 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 5 \\ 5 \end{bmatrix}$
กระจายสเกลาร์และตั้งระบบสมการเชิงเส้น:
Find the scalars $k$ and $m$ such that $k\begin{bmatrix} 2 \\ -1 \end{bmatrix} + m\begin{bmatrix} 1 \\ 3 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 5 \\ 5 \end{bmatrix}$.
Distribute the scalars and set up a system of linear equations:
⚡ การตรวจสอบเวกเตอร์ขนานกันในรูปพิกัดฉาก ⚡ Checking Parallel Vectors in Rectangular Coordinates
ทฤษฎีบท: เวกเตอร์ที่ไม่ใช่เวกเตอร์ศูนย์สองเวกเตอร์ $\vec{u} = \begin{bmatrix} a_1 \\ b_1 \\ c_1 \end{bmatrix}$ และ $\vec{v} = \begin{bmatrix} a_2 \\ b_2 \\ c_2 \end{bmatrix}$ จะขนานกัน ($\vec{u} \parallel \vec{v}$) ก็ต่อเมื่อ มีจำนวนจริง ${\color{#e65100}k \neq 0}$ ที่ทำให้ $\vec{u} = {\color{#e65100}k}\vec{v}$ หรือกล่าวได้ว่า อัตราส่วนของแต่ละพิกัดมีค่าเท่ากันทั้งหมด:
ข้อสังเกต: หากอัตราส่วน ${\color{#e65100}k > 0}$ เวกเตอร์จะขนานกันและมีทิศทางเดียวกัน แต่หาก ${\color{#e65100}k < 0}$ เวกเตอร์จะขนานกันแต่มีทิศทางตรงกันข้าม
Theorem: Two non-zero vectors $\vec{u} = \begin{bmatrix} a_1 \\ b_1 \\ c_1 \end{bmatrix}$ and $\vec{v} = \begin{bmatrix} a_2 \\ b_2 \\ c_2 \end{bmatrix}$ are parallel ($\vec{u} \parallel \vec{v}$) if and only if there exists a non-zero scalar ${\color{#e65100}k \neq 0}$ such that $\vec{u} = {\color{#e65100}k}\vec{v}$, meaning the ratios of their corresponding components are all equal:
Note: If ${\color{#e65100}k > 0}$, the vectors are in the same direction. If ${\color{#e65100}k < 0}$, they are in opposite directions.
จงตรวจสอบว่า $\vec{u} = \begin{bmatrix} 6 \\ -9 \\ 12 \end{bmatrix}$ และ $\vec{v} = \begin{bmatrix} 2 \\ -3 \\ 4 \end{bmatrix}$ ขนานกันหรือไม่
เนื่องจาก $\frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} = \frac{c_1}{c_2} = 3$ ดังนั้น $\vec{u}$ ขนานกับ $\vec{v}$ และมีทิศทางเดียวกัน
Determine whether $\vec{u} = \begin{bmatrix} 6 \\ -9 \\ 12 \end{bmatrix}$ and $\vec{v} = \begin{bmatrix} 2 \\ -3 \\ 4 \end{bmatrix}$ are parallel.
Since $\frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} = \frac{c_1}{c_2} = 3$, $\vec{u}$ and $\vec{v}$ are parallel and have the same direction.
จงตรวจสอบว่า $\vec{u} = \begin{bmatrix} -4 \\ 2 \\ -10 \end{bmatrix}$ และ $\vec{v} = \begin{bmatrix} 2 \\ -1 \\ 5 \end{bmatrix}$ ขนานกันหรือไม่
เนื่องจากอัตราส่วนเท่ากันทั้งหมด ($k = -2 < 0$) ดังนั้น $\vec{u}$ ขนานกับ $\vec{v}$ แต่มีทิศทางตรงกันข้าม
Determine whether $\vec{u} = \begin{bmatrix} -4 \\ 2 \\ -10 \end{bmatrix}$ and $\vec{v} = \begin{bmatrix} 2 \\ -1 \\ 5 \end{bmatrix}$ are parallel.
Since all ratios are equal ($k = -2 < 0$), $\vec{u}$ and $\vec{v}$ are parallel with opposite directions.
จงตรวจสอบว่า $\vec{u} = \begin{bmatrix} 3 \\ 6 \\ -2 \end{bmatrix}$ และ $\vec{v} = \begin{bmatrix} 1 \\ 2 \\ 1 \end{bmatrix}$ ขนานกันหรือไม่
เนื่องจาก $\frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} \neq \frac{c_1}{c_2}$ ดังนั้น $\vec{u}$ และ $\vec{v}$ ไม่ขนานกัน
Determine whether $\vec{u} = \begin{bmatrix} 3 \\ 6 \\ -2 \end{bmatrix}$ and $\vec{v} = \begin{bmatrix} 1 \\ 2 \\ 1 \end{bmatrix}$ are parallel.
Since $\frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} \neq \frac{c_1}{c_2}$, $\vec{u}$ and $\vec{v}$ are NOT parallel.
กรณีมีสมาชิกบางแกนเป็นศูนย์: จงตรวจสอบว่า $\vec{u} = \begin{bmatrix} 0 \\ -8 \\ 12 \end{bmatrix}$ และ $\vec{v} = \begin{bmatrix} 0 \\ 2 \\ -3 \end{bmatrix}$ ขนานกันหรือไม่
จัดรูปในรูปการคูณด้วยสเกลาร์ $\vec{u} = k\vec{v}$:
ดังนั้น $\vec{u}$ ขนานกับ $\vec{v}$ (โดยมี $k = -4$)
When a component is zero: Determine whether $\vec{u} = \begin{bmatrix} 0 \\ -8 \\ 12 \end{bmatrix}$ and $\vec{v} = \begin{bmatrix} 0 \\ 2 \\ -3 \end{bmatrix}$ are parallel.
Express in scalar multiplication form $\vec{u} = k\vec{v}$:
Thus, $\vec{u}$ is parallel to $\vec{v}$ (with $k = -4$).
จงหาค่าของ $a$ และ $b$ ที่ทำให้เวกเตอร์ $\vec{u} = \begin{bmatrix} a \\ 6 \\ -9 \end{bmatrix}$ ขนานกับ $\vec{v} = \begin{bmatrix} 4 \\ -2 \\ b \end{bmatrix}$
Find the values of $a$ and $b$ such that $\vec{u} = \begin{bmatrix} a \\ 6 \\ -9 \end{bmatrix}$ is parallel to $\vec{v} = \begin{bmatrix} 4 \\ -2 \\ b \end{bmatrix}$.
จงหาค่าของ $x$ ที่ทำให้เวกเตอร์ในระบบ 2 มิติ $\vec{u} = \begin{bmatrix} x - 1 \\ 4 \end{bmatrix}$ ขนานกับ $\vec{v} = \begin{bmatrix} 3 \\ 2 \end{bmatrix}$
Find the value of $x$ such that the 2D vector $\vec{u} = \begin{bmatrix} x - 1 \\ 4 \end{bmatrix}$ is parallel to $\vec{v} = \begin{bmatrix} 3 \\ 2 \end{bmatrix}$.
การประยุกต์ตรวจสอบจุด 3 จุดอยู่บนเส้นตรงเดียวกัน (Collinear Points): กำหนดจุด $A(1, 2, -1), B(3, 5, 1)$ และ $C(7, 11, 5)$ จงตรวจสอบว่าทั้งสามจุดอยู่บนเส้นตรงเดียวกันหรือไม่
หาเวกเตอร์ $\overrightarrow{AB}$ และ $\overrightarrow{AC}$ แล้วตรวจสอบการขนานกัน:
เนื่องจาก $\overrightarrow{AC} = 3\overrightarrow{AB}$ และมีจุด $A$ ร่วมกัน ดังนั้น จุด $A, B, C$ อยู่บนเส้นตรงเดียวกัน
Application (Collinear Points): Given points $A(1, 2, -1), B(3, 5, 1),$ and $C(7, 11, 5)$, determine whether they lie on the same straight line.
Find vectors $\overrightarrow{AB}$ and $\overrightarrow{AC}$ and check if they are parallel:
Since $\overrightarrow{AC} = 3\overrightarrow{AB}$ and they share point $A$, points $A, B,$ and $C$ are collinear.
คำศัพท์ที่น่าสนใจ Key Vocabulary
คำศัพท์คณิตศาสตร์ภาษาอังกฤษ พร้อมรากศัพท์
| คำศัพท์ | รากศัพท์ / Root | ความหมาย / Meaning |
|---|---|---|
| Vector | vehere (to carry) | เวกเตอร์ · ปริมาณที่มีทั้งขนาด (Magnitude) และทิศทาง (Direction) |
| Scalar | scala (ladder, scale) | สเกลาร์ · ปริมาณที่มีแต่ขนาดเพียงอย่างเดียว (จำนวนจริง) ทำหน้าที่ย่อหรือขยายขนาดเวกเตอร์ |
| Component | com- (together) + ponere (to put) | ส่วนประกอบ / พิกัดย่อย · ค่าของสมาชิกตามแกนพิกัด $X, Y$ และ $Z$ ของเวกเตอร์ |
| Matrix | mater (mother, womb) | เมทริกซ์ · ชุดตัวเลขที่จัดเรียงเป็นแถวและหลักในรูปวงเล็บเหลี่ยม เช่น เมทริกซ์หลัก (Column Matrix) |
| Operation | operari (to work, labor) | การดำเนินการ · การกระทำทางคณิตศาสตร์ เช่น การบวก การลบ และการคูณด้วยสเกลาร์ |
| Addition | addere (to give to, attach) | การบวก · การนำสมาชิกตามตำแหน่งแกนเดียวกันของเวกเตอร์มารวมกัน |
| Subtraction | sub- (under, away) + trahere (to draw, pull) | การลบ · การหักลบสมาชิกตามตำแหน่งแกนเดียวกัน หรือการบวกด้วยเวกเตอร์ตรงข้าม ($\vec{u} + (-\vec{v})$) |
| Scalar Multiplication | multus (many) + plicare (to fold) | การคูณด้วยสเกลาร์ · การนำจำนวนจริง $k$ ไปคูณกับสมาชิกทุกตัวของเวกเตอร์ เพื่อเปลี่ยนขนาดหรือทิศทาง |
| Zero Vector | zephirum (Arabic sifr - empty) | เวกเตอร์ศูนย์ · เวกเตอร์ที่มีขนาดเป็น 0 และมีสมาชิกทุกตำแหน่งเป็นศูนย์ ($\vec{0}$) |
| Opposite Vector | ob- (against) + ponere (to place) | เวกเตอร์ตรงข้าม / นิเสธ · เวกเตอร์ที่มีขนาดเท่ากันแต่มีทิศทางตรงกันข้าม ($-\vec{u}$) |
| Parallel | para- (beside) + allelos (each other) | ขนานกัน · เวกเตอร์สองเวกเตอร์ที่มีทิศทางเดียวกันหรือตรงกันข้าม ($\vec{u} = k\vec{v}$) |
| Collinear | col- (together) + linea (line) | อยู่บนเส้นตรงเดียวกัน · จุดตั้งแต่ 3 จุดขึ้นไปที่เรียงตัวอยู่บนแนวเส้นตรงเดียวกัน |
| Ratio | reri (to reckon, calculate) | อัตราส่วน · การเปรียบเทียบปริมาณสองปริมาณในรูปการหาร ($\frac{a_1}{a_2}$) |
| Resultant | resultare (to spring back, result) | เวกเตอร์ลัพธ์ · ผลลัพธ์ที่ได้จากการนำเวกเตอร์มาบวกหรือลบกัน |
| Coordinate | co- (together) + ordinare (to arrange) | พิกัด · ชุดตัวเลขที่ระบุตำแหน่งหรือทิศทางในระบบแกนมุมฉาก |
| Linear Combination | linea (line) + combinare (to join two by two) | ผลรวมเชิงเส้น · การเขียนเวกเตอร์ในรูปผลบวกของเวกเตอร์ที่ถูกคูณด้วยสเกลาร์ เช่น $c_1\vec{u} + c_2\vec{v}$ |